مونژ

 

 

گاسپار مونژ در سال 1746 در شهر کوچک بون واقع در فرانسه متولد شد. مونژ که فرزند کاسب دوره گردي بود در 16 سالگي به تيزکردن چاقو و قيچي و غيره مي پرداخت وي با وسايلي که به دست خود ساخته بود نقشه بزرگي از وطن خود تهيه کرد که مورد توجه و تحسين فراوان واقع شد و نقشه او را در فرمانداري نصب کردند.

معلمين او پس از مشاهده نقشه گفتند او داناتر از آن است که شاگرد ما باشد و او را براي تدريس فيزيک به مدرسه کشيشان شهر ليون فرستادند وي دستيار شارل بوسو، استاد رياضيات، شد در سال 1768 مونژ جانشين او شد اگر چه مقام استادي نداشت سال بعد به عنوان مدرس فيزيک تجربي در مدرسه جاي آبه نوله را گرفت در اين سمتهاي دو گانه که قسمتي از آن اختصاص به هدفهاي علمي داشت مونژ نشان داد که رياضيدان و فيزيکداني توانا، طراحي با استعداد، آزمايگشري ماهر و معلمي در تراز اول است. مونژ به مطلعه بعضي از شاخه هاي هندسه دوباره جان بخشيد و کار وي نقطه شروع شکوفايي فوق العاده آن رشته در سده 19 بود علاوه بر اين پژوهشهاي وي به رشته هاي ديگر تحليل رياضي کشيده شد خصوصاٌ به نظريه معادلات ديفرانسيل جزئي و مسائل فيزيک، شيمي و فناوري. مونژ که معلمي نامدار و رئيس مدرسه اي بي نظير بود، مسئوليتهاي مهم اداري و سياسي را در طول انقلاب و دوره امپراطوري بر عهده گرفت بنابراين وي يکي از مبتکرترين رياضيدانان عصر خود بود مونژ خيلي زود کارهاي شخصي خود را آغاز کرد پژوهشهاي وره جواني او(1766 – 1772) بسيار متنوع اما جلوه دهنده خصوصياتي بودند که نشانه استعداد کامل وي بود: از جمله حس تند و تيز درک واقعيت هندسي، علاقه به مسائل علمي، توانايي عظيم تحليلي و توجه به جنبه هاي متعدد تحليلي هندسي. در جريان سالهاي 1777 تا 1780 مونژ عمدتاٌ به فيزيک و شيمي علاقه مند بود و مقدمات تهيه آزمايشگاه شيمي مجهزي را براي مدرسه مهندسي فراهم آورد انتخاب شدنش به عضويت فرهنگستان علوم به عنوان هندسه دان دستيار در سال 1780 زندگي مونژ را دگرگون ساخت زيرا وي را مجبور کرد که بر اساس منظمي در پاريس اقامت کند در پاريس در طرحهاي فرهنگستان شرکت کرد و مقاله هايي در باره فيزيک و شيمي و رياضيات تنظيم و عرضه نمود فهرستي از مطالبي که به فرهنگستان تقديم کرد گواه بر تنوع آنها است: ترکيب اسيد نيتريک، ا=توليد سطوح منحني، معادلات تفاضلي متناهي و معادلات ديفرانسيل جزئي، انعکاس مضاعف و ساختار اسپات اسبند، ترکيب آهن، فولاد و چدن و تاثير جرقه هاي برقي و بر گاز بيو کسيد کربن، پديده موئينگي و علل بعضي از پديده هاي هواشناختي و بررسي در نور شناسي فيزولوژيک.

وقتي انقلاب در 1789 آغاز شد مونژ در زمره شناخته شده ترين دانشمندان فرانسوي بود او که عضو بسيار فعال فرهنگستان علوم بود شهرتي در رياضيات و فيزيک و شيمي کسب کرده بود به عنوان ممتحن دانشجويان افسري نيروي دريايي، شاخه اي از مدارس نظامي فرانسه را رهبري مي کرد که در آن زمان عملاٌ تنها مؤسسات نظامي بودند که تعليمات علمي شايسته اي به دانشجويان خود مي دادند و اين مقام وي را، در هر بندري که از آن ديدار مي کرد با ديوانسالاراني در تماس مي گذاشت که اندکي بعد تحت مديريت او قرار مي گرفتند اين مقام همچنين وي را قادر ساخت که معدنهاي آهن، کارخانه ذوب آهن و کارخانه هاي ديگر را ببيند و بدين ترتيب در کار فلز پردازي و مسائل فناوري خبره و صاحب نظر شود علاوه بر اين اصلاح مهمي که در 1776 در روش تعليم در مدارس نيروي دريايي انجام داده بود وي را براي تلاشهايي آماده ساخت کهدر زمان انقلاب براي تازه کردن روشهاي علمي و فني بر عهده گرفت در سال 1794 مسئوليت تاسيس مدرسه مرکزي کارهاي عامه(که بعداٌ به مدرسه پلي تکنيک تبديل شد) به وي محول گرديد مونژ مه در سال 1794 به عنوان معلم هندسه ترسيمي منصوب شد بر عمل تربيت سرکارگران آينده نظارت کرد و هندسه ترسيمي را در دوره هاي انقلابي که براي تکميل تربيت دانشجويان آينده طراحي شده بودند تدريس نمود و يکي از فعالترين عضوهاي شوراي مديريت بود. اين مدرسه پس از دو ماه تاخير که بر اثر مشکلات سياسي پيش آمد در سال 1795 به نجومي منظم شروع به کار کرد. هر چند وظايفي که به عنوان سناتور به عهده مونژ محول شد موجب گرديد که او چند بار از درسهايش در مدرسه پلي تکنيک دور شود از علاقه شديدش به مدرسه هيچ کاسته نشد مراقبت دقيق در پيشرفت دانشجويان داشت و کارهاي پژوهشي انان را دنبال مي کرد و دقت خاصي به برنامه تعليمات مبذول داشت بيشتر آنچه مونژ در اين دوره منتشر کرد براي دانشجويان مدرسه پلي تکنيک نوشته شده بود موفقيت گسترده کتاب او بنام«هندسه ترسيمي) (1799) باعث اشاعه سريع اين شاخه جديد هندسه هم در فرانسه و هم در خارج از آن شد. اين اثر چند بار چاپ شد.

کار عملي مونژ رياضيات(شاخه هاي گوناگون هندسه و تحليل رياضي) فيزيک، مکانيک و نظريه ماشينها را در مي گرفت اگر چه اطلاع از جزئيات خدمات مونژ به فيزيک بسيار ناچيز است زيرا وي هرگز اثر عمده اي در اين زمينه منتشر نساخت خدمات اصلي وي متمرکز بودند بر نظريه گرما، صوت، برق ساکن، نور شناسي(نظريه سرابها) مهمترين پژوهش مونژ در شيمي مربوط بود به ترکيب آب. خيلي زود، در سال 1781 وي ترکيب اکسيژن با ئيدروژن را در لوله اکسيژن سنج تحقق بخشيد و در سال 1783 – همزمان با لاووازيه و بي ارتباط با او – آب را ترکيب کرد. با اين که اسباب مونژ بسيار ساده تر بود نتايج اندازه گيريهايش دقيقتر بودند. در قلمرو تجربي در سال 1784 مونژ با همکاري کلوله براي نخسين بار موفق شد که گازي را مايع سازد و آن انيدريد سولفور(بيوکسيدگوگرد) بود.

سراجام بين سالهاي 1786 و 1788 مونژ با برتوله و اندر مونه در اصول فلز پردازي و ترکيب آهن و چدن و فولاد به پژوهش پرداخت. مونژ مردي شجاع و از دوستان ناپلئون بود و در سال 1798 به اتفاق او به کشور مصر رفت در اين سفر ناپلئون نتوانست او را از شرکت در حمله به اسکندريه منصرف سازد.

بعد از آنکه ناپلئون روانه سنت هلن گرديد مخترع هندسه ترسيمي و ايجاد کننده اصلي مدرسه پلي تکنيک هم تمام عناوين خود را از دست داد و از آکادمي رانده شد. مونژ در 28 سال 1818 در 72 سالگي در پاريش درگذشت مخترع هندسه ترسيمي ميراثي عظيم از خود به جا گذاشت زيرا ساختن ماشينهاي مدرن و عمارات عظيم بدون کمک آن ممکن نيست.